Ανθρωπισμός, κράτος, κυριαρχία.

Η ιδιότητα του ανθρώπου έχει μια παράξενη ιδιότητα όταν γίνεται αντικείμενο της νεωτερικής έννοιας που την μορφοποιεί.

Εμβάλλει στον «κάτοχο» της έννοιας, όσες διαφοροποιήσεις κι αν χρησιμοποιήσει για να την σχετικοποιήσει, την ορμή για ένα είδος ανθρωπομορφικής απολυτότητας.

Ο άνθρωπος είναι ο «άνθρωπος», με έναν τρόπο που ξεπερνάει κάθε απλή ταυτότητα, ακόμα κι αν αυτή έχει την μορφή της απολυτότητας.

Από την στιγμή που ο καθορισμός του ανθρώπινου λυτρώθηκε ως κοινωνικός, υπαρκτικός, φιλοσοφικός από την έννοια και την εποπτεία κάποιου «θείου» καθορισμού, έχει ανυψωθεί σε ένα ύψος που δεν του «αξίζει» ή αν του «αξίζει» αυτό γίνεται για να ενωθεί η αθλιότητα με το παραληρηματικά εννοούμενο μεγαλείο του ανθρώπου ως «καθαρού», ή «γυμνού» αυτοκαθορισμού.

Είναι προφανές πως εδώ κρύβεται το ανοιχτό μυστικό μιας νεωτερικής μορφής της κυριαρχίας, του κράτους ως υπερβατικού ή υπερβατολογικού καθορισμού κ.λπ

Αυτό που δεν είναι προφανές, παρά μόνον ίσως σε πιστούς στον πραγματικό μαρξισμό μαρξιστές, είναι το γλισχρό και ρευστό «περιεχόμενο» αυτής της κυριαρχίας.

Η νεωτερική κυριαρχία είναι και δεν είναι κυριαρχία, το νεωτερικό κράτος είναι και δεν είναι κράτος, και η νεωτερική εξουσία είναι και δεν είναι εξουσία, γι’αυτό και ο ανθρωπισμός σε όλες του τις μορφές είναι το ιδανικό νοηματικό πλαίσιο για την ιδεολογική και φαντασιακή εδραίωση αυτής της κυριαρχίας-μη/κυριαρχίας εφόσον λειτουργεί ως ένα νοηματικό ισοδύναμο αυτής της διαρκούς ταλάντευσης μέσα της (μέσα δηλαδή στην μορφή: κυριαρχία/μη-κυριαρχία).

Ο καπιταλισμός, ακόμα και στην πιό «οργανωμένη» μορφή του, ή ακόμα και ως σύστημα που περιέχει μερικές φορές ή πάντα έναν βαθμό «δουλείας», είναι ένα σύστημα «συμβολαιακής» οργάνωσης της κοινωνικής οικονομίας, της πολιτικής κ.λπ

Η ιδεολογία του «ανθρωπισμού» είναι ένα ιδανικό πλαίσιο για να εκφράσει και να εδραιώσει ψυχικά και νοητικά μια τέτοια κατάσταση, και ως πλαίσιο δεν περιορίζεται μόνον στο πεδίο που προφανώς αυτο-ορίζεται ως «ανθρώπινο» ή «ανθρωπιστικό» αλλά και σε πεδία που μπορεί να έχουν πάνω τους όλα τα «ξόρκια» ενός (θεωρητικού) «αντι-ανθρωπισμού».

Δεν θα αναφερθώ αναλυτικά.

Αυτό που έχει σημασία είναι να κατανοήσουμε πως η κατακρήμνιση της κυριαρχίας από την απόλυτη ταυτότητά της και την κυριαρχία της στην κοινωνική αναπαραγωγή, η μερική κατάργηση της πολιτικής ως άμεσα ζωτικού ενδιαφέροντος του κοινωνικού ανθρώπου, είναι συνυφασμένη με την πρακτική διαίρεση της κοινωνίας σε πολιτική κοινωνία και κοινωνία των ιδιωτών (πολιτών), αν και δεν σημαίνει την μείωση της βίας, της καταστροφικότητας της πολιτικής και της κυριαρχίας.

Το αντίθετο, σημαίνει μάλλον την όξυνση των καταστροφικών στοιχείων της κυριαρχίας.

Θα δούμε όμως γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό.

Ας κρατήσουμε, στο «ιδεολογικό» πεδίο, την σημασία της «ανθρωπιστικής» αθλιότητας, ως κάτι όμως που περιέχεται σε μια τεράστια σειρά από μορφές κοινωνικής και επικοινωνιακής διαντίδρασης που σχετίζονται με κάθε «μη-πολιτική».

Είναι πραγματικά δύσκολο να ενώσουμε σε έναν θεωρητικό καθορισμό όλες αυτές τις κοινωνικο-νοητικές μορφές που σχετίζονται στον καπιταλισμό με την μερική αποδρομή της κυριαρχίας ως κεντρικής πρακτικής και σημασίας.

Ας ασκήσουμε ωστόσο ανενδοίαστα όλη μας την καχυποψία, λέγοντας το εξής προκλητικό (για μερικούς):

Η κριτική της πολιτικής, της κυριαρχίας και του κράτους από την σκοπιά της (όποιας) «κοινωνίας» ή της (όποιας) «κοινότητας» περιέχει σε συνοπτική και κομψότερη μορφή την αστική και αστική/μετα-αστική ιδεολογία του ανθρωπισμού, και είναι ιδεολογικά και ηθικά υπεύθυνη (στον βαθμό που υφίσταται εντός των ιδεολογικών υποσυστημάτων) για την ενίσχυση της δυναμικής του σύχρονου αστικού-καπιταλιστικού ολοκληρωτισμού.

Υπάρχουν στον Φουκώ αλλά ακόμα και στον Αγκαμπέν αρκετές σελίδες που αν διαβαστούν υπό αυτό το «προκλητικό» πρίσμα θα μας αποκάλυπταν πολλά.

Είναι από την άλλη πραγματικά δύσκολο, το δυσκολότερο θα έλεγα, να θέλει να ασκήσει κανείς μια πλήρη κριτική σε αυτή την κριτική, άρα και σε όλο αυτό το αστικό (και «μετα»-αστικο) σύστημα σκέψης και νοηματοδότησης, χωρίς να καταφύγει σε μιαν ειδική χρήση μιας γενεαλογίας η οποία θα στηρίζεται στην (θεωρητική) υπεράσπιση και απενοχοποίηση της κυριαρχίας.

Δεν είναι ανάγκη κανείς να ανατρέξει σε ένα «αρχαίο» παρελθόν, ούτε να διατρήσει τον νεωτερικό χρόνο προσδοκώντας να «βρεθεί» απευθείας στο σημείο εκείνο που θα του έδινε επιχειρήματα για την καταπολέμηση της νεωτερικής λατρείας του αντικράτους/κράτους (κυριαρχίας/μη-κυριαρχίας κ.λπ).

Θα αρκούσε να προστρέξει σε αρχικές νεωτερικές θεάσεις που αν και αναφέρονται σε αυτή την ταλαντευόμενη μορφή διατηρούν την έννοια της κυριαρχίας ως ενότητας.

Ο φίλος Γ. Ευσταθίου (φίλοι φίλοι καρυοφύλι) μου θύμισε άθελά του την περίπτωση Μποντέν (Jean Bodin) και μου δίνει την ευκαιρία να την υπενθυμίσω, αν και δεν είχα την δυνατότητα να την μελετήσω στο πρωτότυπο, ως παράδειγμα θετικής νοηματοδότησης με συγκεκριμένα παραγωγικά αποτελέσματα πέραν της ίδιας.

Ο Μποντέν ήταν ο κατασκευαστής της νέωτερης θεωρίας της κυριαρχίας όπως μας έχει παραδοθεί και όχι απ’ευθείας ο Μακκιαβέλι (πριν) και οι Χόμπς, Ρουσσώ (μετά).

Ο Μακκιαβέλι δεν έφτασε σε μια έννοια της κυριαρχίας και οι Χόμπς Ρουσσώ συνέχισαν την πολιτειολογία της κυριαρχίας του.

Τα ξέρουμε όλα αυτά;

Χρησιμοποιούμε(-νε) με αμεριμνησία πολιτικές και φιλοσοφικές έννοιες χωρίς να ξέρουμε(-νε) πως και πότε ακριβώς δημιουργήθηκαν, με αποτέλεσμα όταν κάνουμε(-νε) θεωρία φριχτές γενικεύσεις που υπερβαίνουν βλακωδώς το συγκεκριμένο γενετικό πλαίσιό τους.

Αλλά εν πάσει περιπτώσει το θέμα δεν είναι μόνον η (στοιχειώδης) «μόρφωση» αλλά και ο σεβασμός προς το ιστορικό γενεαλογικό πλαίσιο, ο σεβασμός στην παραγωγική δύναμη που σχημάτισε (όχι μόνον ως πρόσωπο) ακόμα και τις έννοιες εκείνες που μερικοί καταξεσκίζουν χωρίς να ξέρουν πως έτσι απλά τις αναπαράγουν, έστω σε χθαμαλή μορφή.

Για να το πω λαϊκά και κάπως μεταφορικά για να το καταλάβετε, ο τελευταίος αναρχικός ή αυτόνομος και ο κάθε κομμουνιστής είναι Μποντενικός χωρίς να το ξέρει, αλλά και δεν είναι, το τελευταίο όμως με την έννοια πως όπως όλοι οι αστοί βεβηλωτές των θεμελίων τους και αυτός συντελεί μια βεβήλωση που και δεν οδηγεί πουθενά και τον επανεγκλωβίζει (ξανά) σε αυτά τα θεμέλια..

Βασική «δύναμη» της μποντενικής θεώρησης είναι η διατήρηση ενός μη-ανθρωπιστικού δυναμικού εννόησης και νοηματοδότησης του κοινωνικο-πολιτικού φαινομένου.

Το λέω αυτό για να συνδεθούμε με αυτά που είπα στην αρχή.

Θα μπορούσα να αναφέρω και άλλα παραδείγματα, πραγματικά αποκαλυπτικά.

Στην φιλοσοφία έχω αναφερθεί στο παρελθόν στον Μέγα Λάϊμπνιτς.

Και εκεί έχουμε ανάλογες επιβιώσεις και παραγωγές, ο φοβερός αυτός τύπος δεν ήταν ένας «ρομαντικός» ή «αντιδραστικός» υπερασπιστής του παλαιού καθεστώτος. Επρόκειτο για έναν από τους δύο ανακαλύπτοντες τον ολοκληρωτικό λογισμό (διαφορικές) στα σύγχρονα μαθηματικά (ο άλλος ήταν ο Νεύτων, και λόγω του απίθανου γι’αυτούς της χρονικής σύμπτωσης της ανακάλυψης πίστεψαν και οι δύο πως ο ένας έκλεψε τον άλλον! έγινε τεράστιος καυγάς, αλλά είχαν άδικο και οι δύο. Η ανακάλυψη έγινε και από τους δύο).

Επίσης ο Λάϊμπνιτς με τις μοναδούλες του (Μοναδολογία) ήταν ένας άψογος αντι-ανθρωπιστής (μακράν ριζικότερος και βαθύτερος από τον Σπινόζα) και υπερασπιστής επίσης της ενότητας της κυριαρχίας και της πρωταρχικής σημασίας της πολιτικής/κυριαρχίας.

Αυτά…

Πέραν του κρατισμού και του αντικρατισμού.. Κριτικές σκέψεις για την απελευθέρωση της ζωής από τα δόγματα..

2 έτη ago